بدن شگفت انگیز شما

بدن انسان مانند ماشینی پیچیده و شگفت انگیز است و از بخش های مختلف تشکیل شده است. همه ی این بخش ها با هم کار می کنند تا ما زنده بمانیم. پیچیده ترین دستگاهی که می توان تصور کرد، بدن شماست. بدن شما پیچیده تر از هرنوع رایانه ی پیشرفته است، یک عمر دوام می آورد و به شما خدمت می کند.

بخش های بدن

بررسی و مطالعه ی بخش های بدن انسان، اندام شناسی نامیده می شود.

بدن شما از صدها بخش مختلف ساخته شده است. بخش های بدن معمولاً جفت اند. شما دو پا، دو چشم، دو گوش و دو شُش و ... دارید. به این ترتیب هرگاه یکی از آن ها صدمه ببیند، دیگری می تواند به جای آن کار کند.

درون بدن انسان

پزشکان می توانند به کمک دوربین های مخصوصی درون بدن شما را ببینند. دوربین های که با پرتو ایکس عکس برداری می کنند، می توانند از قسمت های سخت بدن شما مثل استخوان ها عکس بگیرند. نوع دیگری از دوربین ها که اسکنر نامیده می شوند، از قسمت های نرم بدن هم عکس می گیرند.

عناصر سازنده ی بدن

بدن شما از چند عنصر شیمیایی ساده به اضافه ی آب ساخته شده است.

  • کربن: عنصرشیمیایی الماس و زغال سنگ است. یک پانزدهم بدن شما کربن است.
  • آهن: در ترکیب گلبول های قرمز خون وجود دارد. آهن موجود در بدن شما به اندازه ی ساختن یک ناخن آهنی است.
  • فسفر: در انتهای چوب کبریت وجود دارد، همان طور که در استخوان و دندان ها موجود است.
  • سدیم و کلر: نمک خوراکی را می سازند. یک سوم خون از نمک هایی مثل نمک های آب دریا ساخته شده است.
  • پتاسیم: در انواعی از صابون ها استفاده می شود. در مایعات بدن شما نیز وجود دارد.
  • نیتروژن: عنصر مهمی در ماهیچه هاست. نیتروژن از عناصر اصلی هوا نیز هست.

آب مهم ترین ترکیب شیمیایی بدن است. حدود دو سوم وزن بدن شما آب است.

چه عواملی هویت منحصر به فرد شما را می سازند؟

همه ی انسان ها با این که شبیه به یک دیگرند، اما هر فرد با دیگری متفاوت است. هیچ کس دقیقاً مثل شما نمی بیند، حرف نمی زند یا فکر نمی کند. شما به علت داشتن ترکیب منحصر به فردی از ژن ها و تجریبات ویژه ای که در طول زندگی خود کسب کرده اید، با دیگران متفاوت شده اید.

منحصر به فرد

شکل صورت، رنگ مو و بسیاری از ویژگی های دیگرتان، شما را منحصر به فرد و متفاوت با دیگران ساخته است.

  • موها مشکی، طلایی یا حنایی، مجعد، کوتاه یا صاف هستند.
  • رنگ چشم هر فرد با دیگری تفاوت دارد. چشم یکی ممکن است قهوه ای، دیگری آبی، سیاه یا سبز باشد.
  • شکل و اندازه ی بینی در افراد مختلف، متفاوت است.
  • بعضی از افراد روی بدن خود کک مک دارند.
  • ماهیچه ها در بعضی افراد، ضعیف و در بعضی دیگر قوی هستند.
  • رنگ پوست افراد متفاوت است.
  • بعضی از افراد بلند قد و بعضی دیگر کوتاه قد هستند.
  • بعضی از افراد چاق و برخی دیگر لاغرند.

ژن ها

ژن ها دستورالعمل های ساخته شدن بخش های مختلف بدن شما و چگونگی کار کردن آن ها را در خود دارند. ژن ها بسیاری از صفات، همچون رنگ چشم و طول قد را که در منحصر به فرد بودن شما نقش دارند، کنترل می کنند. تعداد ژن های انسان حدود 30000 است.

شما ژن های خود را از والدین خود به ارث برده اید. نیمی از ژن های خود را از مادر و نیمی دیگر را از پدر دریافت کرده اید. علت شباهت های شما به پدر و مادرتان نیز به همین دلیل است.

ژن ها همه چیز را کنترل نمی کنند؛ تجربیات شما در طول زندگی نیز در شکل گیری بدن شما تأثیر دارند. برای مثال اگر مرتب ورزش کنید بدنی قوی پیدا می کنید.

DNA

مجموعه ژن های شما به صورت ترکیب های شیمیایی به نام DNA وجود دارند. هر مولکول DNA شبیه به نردبان پیچ خورده ای است که پله های آن از چهار نوع ماده ی شیمیایی متفاوت درست شده است. پله های این نردبان مثل چهار حرف الفبا هستند که ساختار بسیار متفاوت و متنوع ژن ها را مانند کلمات یک کتاب می سازند.

درازای مولکول های DNA بدن شما آن قدر زیاد است که با 400 بار رفت و برگشت تا خورشید برابری می کند. مولکول DNA از طول به دو قسمت تقسیم می شود و هر قسمت کپی خود را می سازد.

سلول

هر یک از بخش های بدن شما از واحدهای کوچکی به نام سلول ساخته شده اند. سلول های هر بخش مثل آجرهای یک دیوار کنار یک دیگر قرار گرفته اند. سلول ها آن قدر کوچک اند که صدها عدد از آن ها در نوک یک سنجاق ته گرد جای می گیرند. بدن آدمی از حدود یک صد تریلیون (میلیون میلیون) ساخته شده است. به عنوان مثال، ذرون یک قطره خون انسان حدود 250 میلیون گلبول قرمز وجود دارد.

درون سلول

در میانه ی هر سلول، مرکز کنترل آن، یعنی هسته قرار دارد. هسته دستورالعمل های لازم برای ساخته شدن ترکیبات شیمیایی ویژه را به قسمت های مختلف سلول می فرستد.

ساخته شدن سلول جدید

هر سلول با دو نیم شدن، سلول های جدید را می سازد. اندازه ی هر یک از دو سلول جدید نصف سلول مولد است، اما آن ها خیلی زود رشد می کنند. در هر ثانیه میلیون ها سلول می میرند، اما میلیون ها سلول دیگر تقسیم می شوند و جای آن ها را می گیرند.

سلول های کوچک

سلول ها آن قدر کوچک اند که با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند، اما دانشمندان می توانند آن ها را به کمک میکروسکوپ های قوی ببینند. قطر سلول پوست حدود یک صدم میلی متر است.

در مدت زمانی که همین یک جمله را مطالعه می کنید، بیش از 2000 سلول پوست شما می میرند. یک میکروسکوپ می تواند سلول های پوسته پوسته شده و کنده شده ی اثر انگشت یک فرد را آن قدر بزرگ کند که دیده شوند. سلول های سطح پوست بدن شما ضخیم و پهن اند. لبه های سلول ها طوری روی هم قرار گرفته اند که با تشکیل لایه ای پوششی از بخش های نرم زیر پوست محافظت می کنند.

سلول ها بافت ها را می سازند.

بدن شما صدها نوع مختلف سلول دارد که هر یک از آن ها کار ویژه ای انجام می دهد. سلول های هم شکل معمولاً با یک یک دیگر تشکیل یک بافت را می دهند. چربی، ماهیچه، استخوان و عصب انواعی از بافت ها هستند. خون نیز بافتی مایع است.

سلول ها شکل ها و اندازه های متفاوتی دارند و هر کدام کاری متفاوت انجام می دهند.

  • سلول های چربی حبابی شکل اند. آن ها محل ذخیره ی چربی در زیر پوست اند.
  • بیش تر سلول های خون قرمز رنگ اند. آن ها حمل اکسیژن در بدن را انجام می دهند.
  • سلول های عصبی نازک و درازند و برخی از سلول های عصبی شبیه درخت اند. آن ها پیام های عصبی را هدایت می کنند.
  • سلول های استخوانی، استخوان های سخت را می سازند. آن ها درون حفره های کوچکی در استخوان قرار دارند.
  • سلول های ماهیچه ای دراز و باریک اند.
  • سلول های پوست، مسطح اند و مانند جدول کلمات متقاطع باهم جور می شوند.

سازمان بندی بدن

سلول ها و بافت های بدن بخش های بزرگ تر بدن به نام اندام را می سازند. اندام های مختلف بدن نیز با یک دیگر کار می کنند و دستگاه های بدن را می سازند.

اندام های بدن انسان

میلیون ها سلول به هم می پیوندند تا همه ی بخش های بدن را بسازند. بخش های مهم بدن مانند قلب و معده، اندام نامیده می شوند. هر اندام کار خاص خودش را انجام می دهد.

یک اندام بخشی از بدن است که کار ویژه ای انجام می دهد. برای مثال، کار قلب که مثل یک تلمبه عمل می کند، فرستادن خون به سراسر بدن است یا کلیه ها وظیفه ی تصفیه ی خون را برعهده دارند.

پیوند اندام ها

اگر یک اندام حیاتی از کار بیفتد، پزشکان ممکن است اندام سالمی را از فرد دیگر بگیرند و جایگزین اندام صدمه دیده بکنند. این کار پیوند اندام ها نامیده می شود.

دستگاه های بدن

اندام ها و بافت ها برای انجام کارهای بزرگ تر مانند گردش خون در بدن یا گوارش مواد غذایی با یک دیگر همکاری می کنند. به گروه اندام های همکار با یک دیگر، دستگاه می گویند.

  • قلب، بزرگ ترین اندام دستگاه گردش خون است. قلب، خون را به سرتاسر بدن تلمبه می کند.
  • لوله هایی که خون را از قلب بیرون می برند، سرخرگ نامیده می شوند.
  • لوله هایی که خون را به قلب برمی گردانند، سیاهرگ نامیده می شوند.

قلب و خون

قلب هرکس تقریباً به اندازه ی مشت اوست، ولی خیلی قوی است. قلب مانند پمپ خون را به تمام قسمت های بدن می فرستد. خون به طور مداوم در بدن جریان دارد. خون غذا و گازی به نام اکسیژن را به تمام سلول های بدن می رساند.

قلب، خون و رگ های خونی، دستگاه گردش خون را می سازند. گردش حیاتی خون، مواد لازم برای تمام بخش های بدن را تأمین می کند.

ماهیچه ها

بیشتر ماهیچه ها به استخوان ها وصل اند. ماهیچه ها سبب حرکت بدن می شوند. بدون آن ها نمی توانید راه بروید، بدوید، حرف بزنید یا حتی تنفس کنید.

ماهیچه ها از بافتی ساخته شده اند که با انقباض و انبساط خود، سبب حرکت بخش های مختلف بدن می شوند. بزرگ ترین ماهیچه ها سبب حرکت استخوان ها می شوند.

  • ماهیچه ها با حرکت دادن استخوان ها، وضعیت اسکلت را تغییر می دهند.
  • انگشتان به کمک ماهیچه هایی حرکت می کنند که در ساعد و روی دست قرار دارند.
  • قوی ترین ماهیچه ها در پاها هستند.

اسکلت

استخوان ها و مفاصل، اسکلت را می سازند؛ یک چارچوب داخلی که بخش های مختلف بدن را نگه داری می کند. اسکلت و ماهیچه ها با هم دستگاه حرکتی را می سازند.

انسان بدون استخوان، شبیه کیسه ای کاملاً نرم می شد. استخوان های ما با همه ی سختی که دارند زنده اند و همزمان با رشد انسان، رشد می کنند.

مغز و اعصاب

مغز همه ی اتفاقات درون بدن انسان را کنترل می کند. مغز به تمام بخش های بدن پیام هایی می فرستد و به آن ها اطلاع می دهد که چه کنند. این پیام ها از میان اعصاب می گذرند.

دستگاه عصبی، پیام های عصبی را در سرتاسر بدن انتقال می دهند. شما به دستگاه عصبی برای دیدن، شنیدن، فکر کردن و پاسخ دادن به محرک ها نیازمندید.

  • مغز، مرکز کنترل دستگاه عصبی است.
  • پیام های عصبی به کمک اعصاب به ماهیچه ها می رسند و سبب انقباض آن ها می شوند.
  • تحریک های عصبی مثل لمس کردن از طریق رشته های عصبی به مغز ارسال می شوند.

دستگاه گوارش

اندام های گوارشی، مواد غذایی را تجزیه می کنند و مواد اولیه و انرژی لازم برای بدن را فراهم می آورند.

  • دهان، اولین بخش دستگاه گوارش است.
  • روده ها به صورت لوله های دراز و پیچ خورده، محل جذب مواد غذایی گوارش یافته اند.
  • قار و قور کردن شکم، مربوط به فعالیت دستگاه گوارش است.

دستگاه های دیگر بدن

برخی از دستگاه های مهم بدن در زیر نشان داده شده اند.

  • دستگاه تنفس: اندام های اصلی دستگاه تنفس شُش ها هستند که سبب جریان یافتن هوا به درون بدن می شوند.
  • دستگاه هورمونی: این دستگاه مواد شیمیایی تولید می کند که تنظیم اعمال بدن را انجام می دهند.
  • پوست، مو و ناخن: این بخش ها پوشش محافظ بدن را تشکیل می دهند.
  • دستگاه ایمنی: این دستگاه میکروب هایی را که به درون بدن راه یافته اند، پیدا می کند و از بین می برد.
  • دستگاه دفع ادرار: این دستگاه تصفیه ی خون را انجام می دهد و مواد زاید بدن را دفع می کند.
  • دستگاه تولید مثل: دستگاه تولید مثل شامل اندام هایی است که وظیفه ی تولید فرد جدید را بر عهده دارند.

 

منابع


دایره المعارف من درباره ی بدن انسان/ نویسنده: پنی اسمیت؛ مترجم: حسین الوندی؛ انتشارات محراب قلم، تهران

دایره المعارف اینترنتی بدن انسان/ نویسنده: ریچارد واکر؛ مترجم: مجید رضائی راد؛ انتشارات محراب قلم، تهران

نخستین دایره المعارف بدن انسان/ نویسنده: فیونا چندلر؛ مترجم: جواد ثابت نژاد؛ انتشارات ذکر، کتاب های قاصدک، تهران

چراهای شگفت انگیز بدن انسان/ نویسنده: بریژیت آویسون؛ مترجم: رویا خویی؛ انتشارات محراب قلم، تهران

چراهای شگفت انگیز حواس پنج گانه/ نویسنده: دبورا چنسلر؛ مترجم: رویا خویی؛ انتشارات محراب قلم، تهران