جهان جانوران

حیوانات در همه جا هستند. آنها روی زمین، در آبهای شیرین، دریا و هوا وجود دارند. حیواناتی وجود دارند که بر روی کوهای مرتفع و غارهایی که در اعماق زمین هستند، زندگی می کنند.

حیوانات بزرگ و کوچک

کوچکترین حیوانات همچون میگو و آمیب، آن قدر ریزند که تنها می توانید از طریق میکروسکوپ، آنها را مشاهده کنید. بزرگترین حیوانی که بر روی زمین زندگی می کند، فیل آفریقایی است. وال آبی، بزرگترین حیوانی است که تاکنون زندگی کرده است و از فیل آفریقایی نیز بزرگتر می باشد. این حیوان می تواند تا طول 30 متر و وزن بیش از 150 تن رشد کند.

جانوران گوناگون

تاکنون بیش از یک میلیون گونۀ (نوع) متفاوت از حیوانات نام گذاری شده اند. اما گونه های بسیار دیگری نیز وجود دارند که هنوز کشف نشده اند. انواع بسیاری از حیوانات وجود دارند که حتی هیچ فردی نتوانسته است به بررسی تمام آنها بپردازد. به همین دلیل، دانشمندان، موجودات زنده را گروه بندی کرده اند. به عنوان مثال، قورباغه معمولی و سمندر آبی دو گونه ای هستند که به گروه دوزیستان تعلق دارند.

حیوانات و ستون فقرات

برای گروه بندی حیوانات روشهای فراوانی وجود دارد؛ به عنوان مثال، شما می توانید آنها را براساس بزرگی یا کوچکی گروه بندی کنید. مشکل این روش این است که، وقتی حیوانات رشد می کنند، بزرگتر می شوند. همچنین می توانید آنها را بر اساس رنگ یا آنچه که می خورند، گروه بندی کنید. اما گاهی اوقات، رنگ حیوانات همنوع نیز متفاوت است. به تمام رنگهای مختلفی که سگها و گربه ها می توانند داشته باشند فکر کنید! یک حیوان گرسنه، چیزهایی را می خورد که شاید به هنگام سیری نخورد.

بعضی از جانوران استخوانبندی ندارند؛ امّا همۀ جانوران بزرگ استخوانبندی دارند. آن ها برای تحمّل کردن و نگه داشتن بدنشان به استخوانبندی یا اسکلت، همچنین اعضای شکنندۀ بدن مثل قلب و مغز را حفاظت می کند.

در حقیقت، دانشمندان حیوانات را بر اساس آنچه که نمی توانید به راحتی مشاهده کنید.، یعنی ستون فقرات، به دو گروه بزرگ مُهره داران و بی مُهرگان تقسیم می کنند.

مهره داران (اهمیت ستون فقرات)

درون بدن شما اسکلتی وجود دارد که از استخوان ساخته شده است. مهمترین بخش این اسکلت، ستون فقرات می باشد. بسیاری از حیوانات، اسکلتی با ستون فقراتی این گونه دارند. پستانداران (از جمله اسب، موش) ، پرندگان، دوزیستان (از جمله قورباغه)، خزندگان (از جمله مار) و ماهی ها، همگی دارای ستون فقرات هستند. ستون فقرات از چندین استخوان کوچکتر به نام مهره ها، تشکیل شده است. حیوانی که دارای ستون فقرات باشد، مهره دار نامیده می شود. اسکلت یک مهره دار، بدن آن را در کنار هم نگاه داشته، به حفظ آن کمک می کند و به آن اجازه حرکت می دهد. بیش از 50000 گونه مهره دار وجود دارد.

بسیاری از جانوران، اسکلتی استخوانی دارند. ولی اسکلت کوسه ماهی ها غضروفی است؛ درست مثل غضروف انتهای بینی. غضروف سخت است؛ امّا در مقایسه با استخوان، استحکام کم تری دارد.

بی مهرگان (حیوانات بدون ستون فقرات)

دومین گروه بزرگ حیوانات، بی مهرگان می باشند. جانوران بدون استخوانبندی، بی مهره نامیده می شوند. حشرات، کرم ها، عروس دریا و خرچنگ ها، پروانه ها، بیدها، موریانه ها، عنکبوتها، حلزونهای بدون صدف و حلزونهای صدف دار از این دسته می باشند. این حیوانات، فاقد اسکلت و ستون فقرات هستند. برخی دیگر همچون زنبورها، زنبورهای عسل، مگسها، خرچنگها، خرچنگهای دریایی، سوسکها و میگوها، دارای پوسته ای سخت بر روی بدنشان هستند. این پوسته، از آنها محافظت می کند. گاهی اوقات به این پوسته، اسکلت بیرونی (خارجی) نیز می گویند.

اغلب جانوران کوچک، پوست سختی دارند که استخوانبندی خارجی آن ها نامیده می شود. این استخوانبندی خارجی، بدن نرم جانور را مثل یک استخوانبندی واقعی نگه می دارد و از آن محافظت می کند.

جانوری که استخوانبندی خارجی دارد. برای رشد خود، ابتدا باید آن استخوانبندی را بشکند و اسکلت جدیدی بسازد.

حشرات، عنکبوت ها، عقرب ها و هزارپاها، همگی پوستی بسیار سخت دارند.

پوست خرچنگ ها و بعضی از سوسک ها، بسیار سخت است که مثل زره از آن ها محافظت می کند.

بعضی از بی مهرگان، همچون کرم خاکی، عروس دریایی و شقایق دریایی به طور کلی هیچ نوع اسکلتی ندارند.

درون بدن یک حیوان چیست؟

حیوانات نیز همچون گیاهان از سلولها به وجود می آیند، هر چند که سلولهای حیوانات و گیاهان متفاوت است. ساختارهای دیگری نیز وجود دارند که حیوانات، گیاهان و سایر موجودات زنده به طور معمول از آن برخوردارند. تمام موجودات زنده برای کسب انرژی به غذا نیاز دارند. آنان به اکسیژن هم نیاز دارند که آن را از طریق تنفس از هوا به دست می آورند. تمام موجودات زنده، مواد زایدی تولید می کنند که باید آنها را دفع کنند. این موجودات حرکت می کنند، رشد می کنند و نسبت به تغییرات محیط اطرافشان، حساس هستند. جانوران حساس تر از گیاهان می باشند. سرانجام، از آن جا که تمامی حیوانات می میرند، باید توانایی تولید افرادمشابه خود را داشته باشند. این عمل تولید مثل نام دارد.

بدن حیوانات به آنان اجازه می دهد تا تمامی این اعمال را انجام دهند. حیوانات بزرگ و پیچیده، درون بدنشان نیز پیچیده است، حتی یک کرم خاکی از بخشهای مختلفِ فراوانی برخوردار است.

گروه بندی حیوانات

در یک گروه، شناخت یکی از اعضا به شما کمک می کند تا در مورد سایر اعضای گروه نیز اطلاعاتی کسب کنید. در صورت داشتن یک گربه خانگی، شاید شما نکات بسیاری را در مورد انواع دیگر گربه های جهان حاصل کنید. به عنوان مثال، شما می دانید که آنها پشم یا مو دارند، دندانهای تیز و سبیلهای بلند دارند و تمام آنها گوشت یا ماهی می خورند.

میلیون ها جانور متفاوت وجود دارد، اما آن ها به گروه هایی تقسیم می شوند که ویژگی های مشترکی دارند. در این جا پنج گروه از جانوران معرفی می شوند.

پستانداران

پستانداران تنها حیواناتی هستند که مو یا خز دارند. بدن بیشتر آنها همانند اسبها، گربه ها، سگها و موشها پوشیده از موست. برخی دیگر همچون گرازهای دریایی و والها، تنها بر قسمتهایی از بدنشان مو دارند. ما انسانها نیز جزء پستانداران می باشیم، از این رو بر روی قسمتهایی از بدنمان مو داریم.

پستاندارانِ ماده از شیری که در بدن خودشان ساخته می شود، به بچه هایشان غذا می دهند. سایر حیوانات قادر به انجام چنین کاری نیستند. پستانداران هم مانند پرندگان خون گرم هستند.

پستانداران به نوزادانشان شیر می دهند. تقریباً همه ی پستاندران مو یا پشم دارند و بیشتر آن ها پر تحرک و شگفت انگیزند. پستانداران از خرس قطبی گرفته تا شتر را در همه جای جهان می توان یافت.

پرندگان

پرندگان برخلاف ماهیها، دوزیستان و خزندگان، موجوداتی خون گرم هستند.

پرندگان تنها جانورانی هستند که پر دارند. این پرها در خشک و گرم نگه داشتن پرنده به آنها کمک می کنند. همه ی پرندگان بال دارند، اما همه ی آن ها نمی توانند پرواز کنند.

تعداد کمی از پرندگان همانند کیوی و شتر مرغ نمی توانند پرواز کنند. پنگوئنها نیز نمی توانند همانند سایر پرندگان پرواز کنند، اما از بالهایشان به عنوان عضوی برای شنا و پرواز در زیر آب استفاده می کنند.

برخی از پرندگان دونده هایی توانمند یا شناگرانی ماهرند. تمام پرندگان تخم گذارند و از جوجه هایشان مراقبت می کنند.

خزندگان

بیشتر خزندگان را می توان در مناطق گرمتر دنیا یافت. تمامی خزندگان خونسردند و از پوست سختی برخوردارند که پوشیده از فلسهای خشک است. خزندگان از طریق شُشهایشان تنفس می کنند.

خزندگان پوستی خشک و فلسدار دارند و تقریباً همه ی آن ها تخم گذارند. با آن که خزندگان را در بیشتر کشورهای جهان می بینید، آن ها بیشتر در مناطق گرم زمین زندگی می کنند.

اگر جانوری پوستی فلس دار داشته باشد و در خشکی به دنیا بیاید، به آن خزنده می گویند. اغلب خزندگان تخم های نرم و شلی دارند.

مارمولکها؛ مارها؛ لاک پشتها، لاک پشتهای آبی و لاک پشتهای خوراکی؛ کروکودیلها و تمساحها، چهار گروه کوچکتر از خزندگان هستند.

حشرات

حشرات تنها بی مهره ای هستند. تمامی حشرات در اطراف بدنشان پوستی سخت دارند. آنها همچنین شش پا دارند. بدن حشرات شامل سه قسمت ویژۀ سر، سینه شکم می باشد. اکثریت آنها چهار بال، برخی دیگر دو بال و تعداد کمی از آنها به طور کلی بال ندارند. سنجاقکها و مورچگان و مگس ها جزء حشرات هستند.

جهان مملو از حشراتی مثل مورچه ها، مگس ها، عنکبوت ها و هزارپایان است. آن ها ( یعنی 80 درصد ) انواع جانوران شناخته شده ی جهان را تشکیل می دهند.

آبزیان

اگر جانوری در آب زندگی کند، به وسیلۀ ((آبشش)) نفس بکشد و با باله هایش حرکت کند، ماهی نام دارد. اغلب ماهی ها، تخم های ژلاتینی دارند.

جانوران مختلفی اعم از ماهی ها تا پستاندارانی مثل دلفین ها و فُک ها در آب زندگی می کنند. محل زندگی موجوداتی مثل چتر دریایی و خرچنگ دراز هم در آب است. برخی از جانوران حتی می توانند در اقیانوس های عمیق زندگی کنند.

دوزیستان

اگر جانوری پوستی مرطوب و چسبنده داشته باشد و در آب به دنیا بیاید. امّا روی خشکی زندگی کند. به آن دو زیست می گویند. نوزادِ دوزیست ها، تخم های ژلاتینی شکل می گذارند.

بیشتر دوزیستان بسییار کوچکند. پوست بدنشان مرطوب و نرم است. این جانوران در آب تخم گذاری می کنند و در مرحله بعدی یک لارو سر از تخم بیرون می آورد. لاروها همانند ماهیها با آبشش تنفس می کنند اما دوزیستانِ بالغ از طریق پوست و با استفاده از شُشهایشان تنفس می کنند.

منابع


چراهای شگفت انگیز جانوران/ نویسنده آتینا گانری؛ مترجم رویاخوئی؛ انتشارات محراب قلم، تهران

چراهای شگفت انگیز زندگی جانوران/ نویسنده آتینا گانری؛ مترجم رویاخوئی؛ انتشارات محراب قلم، تهران

نخستین دایره المعارف جانوران/ نویسنده پاول داسول؛ مترجم جواد ثابت نژاد؛ انتشارات ذکر، کتابهای قاصدک، تهران

شناخت حیوانات/ نویسنده: تری جنینگز؛ مترجم فاطمه ابراهیم زاده؛ انتشارات آستان قدس رضوی، شرکت به نشر، مشهد